Marszałkowie zlecą przewozy własnym spółkom po roku 2030?

Zbliża się liberalizacja rynku kolejowego w Polsce. Jednym z jej elementów miało być zlecanie obsługi połączeń użyteczności publicznej podmiotom wyłonionym w otwartych przetargach. To z jednej strony daje szanse na obniżenie kosztów utrzymania komunikacji przy zachowaniu ujętych w postępowaniach norm, z drugiej tworzy sytuację niewygodną dla części marszałków województw. Ci zainwestowali bowiem środki w budowę własnych przedsiębiorstw zajmujących się transportem regionalnym.

Obowiązujące umowy wygasną najpóźniej w roku 2030

– Zasady organizowania przewozów o charakterze użyteczności publicznej w transporcie kolejowym w ramach publicznego transportu zbiorowego, w tym tryb zawierania umów z tym związanych, regulują zarówno przepisy ustawy o publicznym transporcie zbiorowym, jak również rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącego usług publicznych w zakresie kolejowego i drogowego transportu pasażerskiego oraz uchylającego rozporządzenie Rady EWG nr 1191/69 i 1107/70 – mówi Rafał Jaśkowski, dyrektor Biura Komunikacji Ministerstwa Infrastruktury. Przypomina także, że dodatkowe ograniczenia przynosi decyzja Komisji Europejskiej z 2021 r. dotycząca pomocy państwa na rzecz Przewozów Regionalnych. W związku z nią Polska przyjęła kilka zobowiązań w zakresie otwarcia rynku przewozów wojewódzkich na konkurencję.

W zgodzie z tymi przepisami umowy bezpośredniego powierzenia przewozów pasażerskich mogły być zawierane przez samorządy wojewódzkie tylko do 12 grudnia 2020 r. Obowiązujące już kontrakty nie mogą przy tym obejmować okresu dłuższego niż do 14 grudnia 2030 r. – Bezpośrednie zawieranie umów w zakresie wojewódzkich przewozów pasażerskich po 12 grudnia 2020 r. jest możliwe tylko w wyjątkowych przypadkach określonych w ustawie o publicznym transporcie zbiorowym – zastrzega nasz rozmówca.

Katalog wyjątków jest dosyć restrykcyjny

Ustawa ta przewiduje odstępstwa od ogólnej zasady tylko w nadzwyczajnych okolicznościach, wśród których można wymienić prowadzenie przez zamawiającego kilku postępowań konkurencyjnych, świadczenie usług przez podmiot zarządzający jednocześnie całością lub dużą częścią infrastruktury czy wystąpienie ryzyka zakłócenia ciągłości obsługi np. w wyniku pandemii czy innych zdarzeń kryzysowych. – Ze względu na warunki zgody KE na pomoc publiczną dla Przewozów Regionalnych (Polregio) Polska skróciła o trzy lata okres przejściowy na zawieranie umów w ramach bezpośredniego powierzenia ustalony dla państw członkowskich UE w rozporządzeniu z roku 2007 – stwierdza przedstawiciel MI.

Zaznacza on, że w opinii resortu kluczową kwestią jest zapewnienie ciągłości usług przewozowych, w tym w zakresie połączeń wojewódzkich. – Liberalizacja powinna być narzędziem do poprawy jakości usług przewozowych i powinna uwzględniać uwarunkowania rynku kolejowych przewozów pasażerskich w Polsce – podkreśla resort. W związku z tym ministerstwo prowadzi analizy w sprawie ewentualnych zmian prawnych w tym zakresie.

Decyzja ważna dla części marszałków województw

Obejmują one potencjalne rozszerzenie dopuszczalnego prawem krajowym katalogu przypadków bezpośredniego powierzenia przewozów kolejowych o sytuacje ujęte w prawie wspólnotowym, ale nie w polskiej ustawie. Analizie podlega m.in. możliwość zastosowania wyjątku przewidzianego w art. 5 ust. 2 rozporządzenia WE nr 1370/2007, czyli powierzania bezpośrednio przewozów wojewódzkich spółkom samorządowym – powiedział nam Rafał Jaśkowski. Ewentualne zmiany w tym zakresie mogą być kluczowe dla urzędów marszałkowskich województw łódzkiego, śląskiego, dolnośląskiego, małopolskiego, mazowieckiego, wielkopolskiego czy lubuskiego, które powołały swoich przewoźników regionalnych. W ostatnim przypadku spółka nie rozpoczęła jeszcze działalności operacyjnej.